Arquivo da categoría: Webs de referencia

‘Hybrid Spaces’: a teoría literaria hispánica reflexiona sobre as obras culturais que van máis alá do libro

O volume 9 da revista Hispanic Issues Online, do Departament of Spanish and Portuguese Studies da Universidade de Minnesotta, vén de publicarse na rede co título Hybrid Storyspaces: Redefining the Critical Enterprise in Twenty-First Century Hispanic Literature, editado por Christine Henseler e Debra A. Castillo. Canda el, as autoras habilitaron un espazo web no que continuar este traballo de reflexión, aberto a novas contribucións.

Tal e como apuntan no prólogo do volume, “o obxectivo de Hybrid Storyspaces é contribuír a repensar a teoría e práctica literaria hispánica e transnacional, tendo en conta a evolución das formas literarias do noso tempo. Examinamos as contrituvión á teoría e á práctica suxeridas por novos e híbridos espazos para contar historias, incluíndo os efectos na narrativa dos novos medios televisivos e cibernéticos (YouTube, blogs, Google maps, Yahoo Jukebox), novos xéneros (novelas videoclip, ficción zapping, docuficción, hipertexto), novos procesos (mashups, mapping, sampling, remixing) e novos foros críticos (blogs, páxinas web, vídeos, publicacións open-source).”

E engaden: “Mentres os artigos deste volume se centran sobre todo na importancia dos novos medios nos medios impresos, aínda que non exclusivamente, non pode seguir a sorprendernos que algunhas das máis excitantes e innovadoras obras culturais non se atoparán nunca nas páxinas dun libro; no canto diso, estárán dispoñibles para ver e descargar, en milleiros de sitios, a unha extensa e agradecida (se está altamente segmentada) audiencia potencial. Claramente “a internet” serve como taquigrafía dunha serie de tecnoloxías e formas artísticas que agora se fixeron populares en moitos círculos dos últimos vinte anos para acóo. Con todo, tales avances e formas foron relativamente pouco estudadas nos estudos literarios ou culturais do programas de Hispanismo, aínda que representan un fenómeno que, nas súas diferentes e ás veces problemáticas formas, atrae grandes debates non só asobre a forma cambiante da tecnoloxía, senón tamén sobre o acceso comparativo, a identidade e os proxectos culturais nacionais”.

A publicación está dividida en tres partes: Na primeira, titulada Creative Code-Switching contribúen Jorge Carrión (“The Bicephalous Writer: The Commingling of the Creative Writer and the Critic in a Single Body”, Germán Sierra (“PostDigitalism in Contemporary Spanish Fiction”), Edmundo Paz Soldán (“Cristina Rivera Garza’s Tweets”), Doménico Chiappe (“Enveloping Literature and Othes Challenges to the Multimedia Author”) e Rosina Conde (“Twenty Years of Internet Exploration”).

Na segunda parte, Technologies of Production and Consumption, escriben Agustín Fernández Mallo (“Topological Time in Proyecto Nocilla [Nocilla Project] and Postpoesía [Post-poetry] (and a brief comment on the Exonovel)”), Vicent Moreno (“Breaking the Code: “Generación Nocilla,” New Technologies, and the Marketing of Literature”), Virginia Newhall Rademacher (“The Art of Seduction: Truth or Fanfiction in the World of Lucia Etxebarria’s Online ‘Friends’ and the Blogosphere”), José Enrique Navarro (“You’ll Never Write Alone: Online Sharing Economy and the New Role of the Reader”) e Laura Borràs (“E-literature in Bytes and in Paper.The Digital Revolution inContemporary Literature from Spain”).

Na terceira e última parte, Remixing and Recycling Narrative Bits and Bytes, participan Andrew Brown (“An Archaeology of Digital Aesthetics: Musical Sampling in Rodrigo Fresán’s Señales captadas en el corazón de una fiesta“), Claire Taylor (“Post-Digital Remixes and Carnavalesque Relinkings: Eduardo Navas’s Goobalization”), Irene Depetris Chauvin (“Voice, Music and the Experience of the Neutral in Martín Rejtman’s Fictions”), Eduardo Ledesma (“Close Readings of the Historic and Digital Avant-Gardes: An Archeology of Hispanic Kinetic Poetry”) e Tori Holmes (“The Travelling Texts of Local Content: Following Content Creation, Communication and Dissemination via Internet Platforms in a Brazilian Favela”).

Como engadido, Luis Martín-Estudillo e Stephanie A. Mueller publican un ensaio titulado “Afterword: A Bookless Literature?”.

M-Artech convoca a mulleres creadoras e investigadoras en arte, ciencia e tecnoloxía

A plataforma M-Artech convoca a artistas e investigadoras que traballan en arte, ciencia y tecnología a formar parte da súa plataforma online para “visibilizar o seu traballo e fomentar o diálogo e a divulgación a través de encontros, charlas, talleres e exposiciones off e online”. Para isto queren crear unha base de datos cos perfiles e unha mostra do traballo de cada unha delas. Quen queira participar debe enviar os seus datos biográficos, contacto e enlaces ás súas webs ou blogs, e opcionalmente pode incluír artigos, comunicacións, abstracts ou ensaios (en pdf, word ou txt), así como vídeos, fotos e audios. A convocatoria é aberta, sen data de finalización.

Tal e como explican na súa web, M-Artech é un proxecto de conexión e de divulgación, que se xestou no CIMUAT (Congreso Internacional Arte, Mujer y Tecnología), que se celebrou en Valencia en novembro do 2010 coa presenza de artistas e investigadores que presentaron discursos anovadores na converxencia entre arte, muller e tecnoloxía. A través dos novos medios (electrónicos e dixitais, net-art, ciberactivismo e ciberfeminismo, arte interactiva, vídeo-instalación, videoarte, fotografía dixital, arte sonora, realidade virtual, realidade aumentada, etc) cuestionouse como a arte se produce e se nos mostra, avaliando os seus contidos e a súa función na sociedade.

Así, o obxectivo principal de M-Artech é conectar artistas e persoas investigadoreas que traballan na arte, na ciencia e na tecnoloxía e fomentar o diálogo e a divulgación das súas obras e coñecementos coa organización de ciclos de encontro, charlas, debates, obradoiros, exposicións e do uso dunha plataforma web como medio tecnolóxico de conexión e de difusión, coa creación dun arquivo online para o intercambio de investigacións, ensaios e traballos entre artistas, científicas ou grupos de investigación tecnolóxica. O proxecto promóveo a artista visual Francesca Mereu coa colaboración de Elizabeth Ross, Beatriz García e Luisana Rodríguez.

Neste vídeo publicado por MediaLab Prado pódese ver unha presentación da plataforma a cargo das súas creadoras:

‘Soy poeta’, rede social e soporte dixital para poesía convencional

A recente presentación da rede social Soypoeta ofrece unha interesante oportunidade para reflexionar sobre algúns aspectos da integración da poesía no medio dixital, e, máis concretamente, en internet. Funcionando dende 2001 como un portal cultural centrado na potenciación da lectura e a escritura, Soypoeta afronta agora a transformación na primeira rede social de poesía en lingua española, aportando novas modalidades de comunicación anteriormente inaccesíbeis. Este cambio supón, sen lugar a dúbidas, un significativo incremento nas posibilidades de interacción e intercambio entre os usuarios, os cales, asimesmo, poderán dar a coñecer os seus textos a un número cada vez maior de persoas.

Obviamente, as ferramentas aportadas por internet serven, neste sentido, para favorecer unha democratización do fenómeno literario, posto que permiten que calquera persoa faga públicas as súas creacións sen ningún tipo de limitacións ou obstáculos. Non obstante, na maioría dos exemplos, a alteración nos canais e mecanismos de circulación da poesía non se ve complementada por unha paralela modificación dos rasgos que definen as composicións incluídas na rede social: nas súas características fundamentais, tales poemas son equivalentes aos textos publicados tradicionalmente no formato libro, por máis que o seu espazo de exposición e a modalidade de acceso a eles sexan electrónicos.

A diferenciación entre poesía tradicional publicada no medio dixital e poesía dixital (electrónica,etc.) debe levar, polo tanto, a entender que esta última esixe unhas condicións particulares que fagan necesario, tanto para a súa elaboración como para a súa lectura, o uso de elementos informáticos. Así pois, a poesía só podería ser considerada electrónica cando o seu funcionamento fai obrigatorio a intervención da tecnoloxía informática. Ao falar de literatura electrónica, o medio non só e a mensaxe, tamén é unha condición necesaria.

David Muiño

Espazos para a ciberliteratura na rede: o portal ‘Literatura Electrónica Hispánica’

A aparición de novos formatos literarios ligados aos recentes avances tecnolóxicos preséntase actualmente como un dos retos fundamentais que deben afrontar os estudos literarios. Neste sentido, ditas modalidades textuais emerxentes desafían tanto as bases que sustentaban tradicionalmente a definición do concepto de literatura como a configuración clásica dos procesos de produción e recepción das obras. Igualmente, esta reformulación dos límites e os esquemas do literario vese acompañada por unha alteración radical nos modos de conservación e accesibilidade dos textos. Os textos electrónicos carecen da pretendida perdurabilidade da que habitualmente disfrutan as obras impresas grazas ao seu resistente soporte material e ao seu depósito en centros bibliotecarios; así, os hipertextos distínguense por un carácter certamente efémero, determinado non só polos propios rasgos que caracterizan a súa conformación e circulación senón tamén pola escaseza de organizacións adicadas á súa preservación. A abundancia de institucións centradas na dixitalización de textos impresos contraponse á aínda minoritaria presenza na rede de entidades que desempeñen a tarefa de conservar, clasificar e expoñer os hipertextos creados con recursos dixitais. Non obstante, a evidente necesidade de construír plataformas que aseguren a pervivenza das novas textualidades electrónicas provoca o paulatino incremento do número de páxinas baseadas na difusión, o estudo ou o arquivo da literatura dixital: partindo de intencións e estruturas obviamente diversas, as iniciativas emprendidas por proxectos académicos (en España, por exemplo, Hermeneia, A Literatura Electrónica en España ou Literatura hipertextual y Teoría literaria) e organizacións internacionais (por exemplo, Electronic Literature Organization- ELO-, etc.) representan o esforzo de múltiples investigadores por ofrecer aos usuarios de internet a posibilidade de explorar directamente os textos electrónicos e descubrir a súa influencia na redefinición dos fundamentos da literatura.

Así pois, coa finalidade de dar conta dun dos exemplos máis recentes da proliferación de sitios especializados na literatura electrónica, ao longo deste artigo concentrareime na presentación, descrición e a análise do portal Literatura Electrónica Hispánica, integrado dentro da Biblioteca Virtual Cervantes. Presentado como unha sección temática incorporada dende 2009 ao deseño xeral da web da indicada institución, o portal en cuestión abandona o ámbito das obras impresas dixitalizadas para intentar proporcionar unha mostra dalgunhas das narracións hipertextuais producidas en castelán. Tal como sinala na presentación da web o seu director, Juan José Díez, a creación do portal parte do obxectivo de expoñer o florecemento da literatura electrónica no mundo hispánico, reivindicando o recoñecemento da súa expansión ante a posición xa consolidada coa que conta no contexto anglosaxón. Deste xeito, a raíz da súa vinculación coas actividades de promoción da cultura hispánica levadas a cabo polo Instituto Cervantes, a páxina Literatura Electrónica Hispánica busca transcender a atención case exclusiva prestada ao desenvolvemento dos textos electrónicos en lingua inglesa para subliñar a importancia da tradición hipertextual xurdida en España e América Latina nos últimos anos.

Xunto coa explicitación dos motivos que xustifican o estabelecemento da páxina, a presentación inicial do portal facilítalles aos usuarios unha explicación dos criterios que determinan a delimitación teórica dos textos electrónicos e a súa diferenciación respecto ás obras convencionais. Dende este punto de vista, os principais factores que sustentan dita distinción correspóndense con tres características básicas que, limitadas anteriormente polas condicións propias do formato impreso, resultan potenciadas grazas ás posibilidades abertas polas novas tecnoloxías: en primeiro lugar, a hipertextualidade supera a proxección lineal da escritura tradicional mediante unha articulación estrutural dinámica onde a incorporación de links permite a conformación dunha organización descentralizada e rizomática; en segundo lugar, os recursos multimedia eliminan o monopolio da letra e o escrito a través da introdución doutros medios de expresión, impulsando a converxencia entre a literatura e outras formas artísticas (pintura, vídeo, música, etc.); por último, a interactividade libera ao lector da súa pasividade previa e o converte nun compoñente primordial das obras, en tanto que, ademais de poder elixir entre múltiples itinerarios dentro do texto, pasa a participar no seu proceso de elaboración cos seus comentarios e as súas aportacións. Así, segundo apunta Juan José Díez na citada presentación, a especificación de tales rasgos innovadores recalca cómo a transformación definitiva das formas textuais deriva da plasmación no ámbito literario dos principios que rexen as experiencias dixitais orixinadas por internet, sinalando o paso da cultura impresa ao espazo virtual instaurado tras a pantalla do ordenador.

En canto á organización do portal, este mostra cinco seccións principais, a través das cales os usuarios, máis alá de acceder aos propios textos, poden atopar información sobre os autores e as obras, traballos teóricos sobre a literatura electrónica, enlaces a outras páxinas e, asimesmo, un blog no que colaborar. Dentro do apartado destinado aos autores, proporciónase un listado xeral dos escritores e artistas (entre outros, Hernán Casciari, Jaime A. Rodríguez, Belén Gache, Dora García, Juan José Díez, etc.) cuxas creacións aparecen integradas no portal, engadindo tanto unha breve descrición biobibliográfica das súas traxectorias profesionais e literarias como enlaces que conducen aos seus textos na web ou ás súas páxinas persoais. A sección referida ás obras conduce directamente á navegación polos formatos electrónicos incorporados, os cales se organizan mediante unha clasificación xenérica que distingue entre diversas modalidades narrativas: hipernovelas, construídas por medio de enlaces que fracturan e amplían os modos de lectura dominados pola linealidade; hipermedia, que suman ás vantaxes do hipertexto a utilización de recursos multimedia; webnovelas, as cales contan con un funcionamento que esixe unha conexión directa con internet; blognovelas, concibidas como narracións que expande os modelos dos discursos autobiográfico e epistolar dende a aplicación dos esquemas de produción e interacción do blog; wikinovelas, que se presentan como novelas colectivas onde todos os elementos son determinados por múltiples autores anónimos. Asimesmo, o despregue de tales contidos vese complementado pola introdución dunha serie de artigos teóricos elaborados por investigadores e escritores (Francisco Chico Rico, Tomás Albadalejo, José Luis Orihuela, Doménico Chiappé, Leonardo Valencia, etc.) que reflexionan sobre as propiedades da literatura electrónica, prestando atención a cuestións tales como as súas relacións coa retórica ou a literatura oral, as modificacións das funcións do narrador, as variacións na articulación pragmática da comunicación lingüística ou os novos vínculos instituídos entre a literatura e a tecnoloxía. Finalmente, as dúas últimas seccións que inclúe o portal amplifican o dinamismo do seu funcionamento, de tal xeito que, ao tempo que os enlaces a outras webs –institucións, blogs, etc.- lembran ao usuario que a páxina que visita pode non ser máis que o inicio dunha viaxe aberta á totalidade da rede, o blog dálle a oportunidade de contribuír á creación do propio portal a partir da publicación das súas opinións e a presentación de novas obras.

Tal como evidencian as informacións indicadas até agora, a web aquí analizada constitúe unha ferramenta especialmente útil para a exploración dalgunhas das variedades máis representativas da emerxente literatura electrónica. Sen embargo, dito portal non deixa de mostrar certos problemas que obstaculizan a súa consideración como un proxecto absolutamente consolidado e completo. Ante a ausencia dunha xustificación que outorgue sentido á decisión tomada, a limitación da mostra a textos narrativos resulta unha redución arbitraria que exclúe xéneros como a poesía e o teatro, os cales forman parte tamén dos procesos de transformación vencellados ao desenvolvemento da literatura electrónica. Paralelamente, o esquecemento das obras electrónicas compostas en linguas como o galego, o catalán ou o vasco, se ben pode ser explicado polos obxectivos da institución que alberga ao portal, non só neutraliza a rica tradición hipertextual exhibida en tales literaturas, senón que tamén dificulta simultaneamente a visibilización da diversidade cultural presente no contexto español. Os baleiros promovidos por esta dobre limitación confirman que a selección de textos ofrecida non resulta suficientemente ampla, quedando esta restrinxida a pouco máis dunha vintena de obras, sen que tal repertorio apenas fora incrementado ou actualizado dende a institución da páxina. O reducido deste arquivo contrasta, polo tanto, coa intención de fundar unha plataforma capaz de revelar a evolución da literatura electrónica no mundo hispánica, obxectivo que require un rastrexo constante e profundo das novidades aparecidas en dito ámbito, así como unha páxina dinámica e activa que se expanda grazas á súa incorporación e conservación.

En conclusión, o portal Literatura Electrónica Hispánica destaca como un valioso proxecto que revela a progresiva presenza na rede de páxinas centradas na preservación e clasificación dos textos electrónicos. Aínda que o propósito de compensar a natureza efémera dos hipertextos a través dun traballo continuado de conservación e difusión é compartido por diversas webs, a particularidades que definen o seu funcionamento confírenlle ao portal en cuestión unha identidade única, baseada sobre todo na área xeográfico-cultural que pretende abarcar e nas múltiples posibilidades de interacción e navegación que proporciona. En consecuencia, a pesar das exclusións e os problemas de actualización que mostra, o sitio aquí comentado confírmase como un interesante modelo para a elaboración de novos espazos consagrados á reivindicación e ao arquivo das formas literarias electrónicas, auténticas bibliotecas virtuais destinadas a ser habitadas pola literatura que vén.

David Muiño Barreiro.

Exploratorio Ludión

Exploratorio Ludión, named the device allegedly created by Descartes, also known as Incubus Descartes, is proposed crossing reflective space around two schemes of production in the sensitive world of contemporary art and technology. Arises from the research project“Poéticas/políticas tecnológícas en la Argentina (1910-2010)” based in the Gino Germani Institute, University of Buenos Aires. Exploratory directs the gaze towards his policies in entramades crossing between art and technique, particularly in Argentina and Latin America.